Σημαντική πρόοδος στην προστασία των δικαιωμάτων των θυμάτων εγκλημάτων σημειώνεται σε ευρωπαϊκό επίπεδο, μετά την επίτευξη προσωρινής συμφωνίας μεταξύ των διαπραγματευτών του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου για την αναθεώρηση της Οδηγίας του 2012 για τα δικαιώματα των θυμάτων.
Οι νέοι κανόνες, που βασίζονται σε πρόταση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής το 2023, αποσκοπούν στην ενίσχυση της νομικής προστασίας των θυμάτων εγκλημάτων, στη βελτίωση της πρόσβασής τους στη δικαιοσύνη και στη δημιουργία πιο αποτελεσματικών μηχανισμών στήριξης σε όλα τα κράτη-μέλη της ΕΕ.
Ισχυρότερα δικαιώματα στην ποινική διαδικασία
Η συμφωνία προβλέπει ενίσχυση των δικαιωμάτων των θυμάτων καθ’ όλη τη διάρκεια της ποινικής διαδικασίας. Μεταξύ άλλων, διασφαλίζεται καλύτερη ενημέρωση και ψυχολογική υποστήριξη στους χώρους των δικαστηρίων, καθώς και παροχή νομικής συνδρομής για θύματα με περιορισμένους οικονομικούς πόρους.
Παράλληλα, επιταχύνεται η διαδικασία καταβολής της αποζημίωσης που επιδικάζεται από τον δράστη, μειώνοντας την οικονομική και ψυχολογική επιβάρυνση των θυμάτων.
Διευκόλυνση αναφοράς εγκλημάτων και τηλεφωνικές γραμμές βοήθειας
Ιδιαίτερη σημασία δίνεται στη διευκόλυνση της αναφοράς εγκλημάτων, με δυνατότητα υποβολής καταγγελιών τόσο δια ζώσης όσο και διαδικτυακά. Η πρόβλεψη αυτή αφορά και άτομα με περιορισμένη ελευθερία, όπως κρατούμενους, άτομα σε ιδρυματική φροντίδα ή σε δομές μεταναστευτικής κράτησης.
Επιπλέον, θεσπίζεται η δημιουργία τηλεφωνικών γραμμών βοήθειας για τα θύματα, με πανευρωπαϊκό αριθμό 116 006, καθώς και η χρήση ψηφιακών εργαλείων και εφαρμογών για την παροχή πληροφόρησης και στήριξης.
Στήριξη ευάλωτων ομάδων
Οι νέοι κανόνες προβλέπουν εξατομικευμένη αξιολόγηση των αναγκών κάθε θύματος από ειδικά εκπαιδευμένο προσωπικό. Ιδιαίτερη μέριμνα λαμβάνεται για τα πιο ευάλωτα θύματα, καθώς και για επιζώσες και επιζώντες σεξουαλικής βίας.
Στο πλαίσιο αυτό, οι υπηρεσίες υγείας μπορούν να περιλαμβάνουν –όπου προβλέπεται από την εθνική νομοθεσία– επείγουσα αντισύλληψη, προφυλακτική αγωγή μετά από έκθεση, εξετάσεις για σεξουαλικώς μεταδιδόμενα νοσήματα και πρόσβαση σε άμβλωση.
Η συνεισηγήτρια της Επιτροπής Δικαιωμάτων των Γυναικών (FEMM), Lucia Yar (Renew, Σλοβακία), έκανε λόγο για «ιστορικό ορόσημο», υπογραμμίζοντας ότι πρόκειται για την πρώτη αναφορά στην άμβλωση σε νομοθεσία της ΕΕ, αναγνωρίζοντας τη σημασία της σεξουαλικής και αναπαραγωγικής υγειονομικής περίθαλψης για τις επιζήσασες σεξουαλικής βίας.
Επόμενα βήματα
Ο συνεισηγητής της Επιτροπής LIBE, Javier Zarzalejos (ΕΛΚ, Ισπανία), τόνισε ότι η νέα οδηγία ενισχύει την προστασία των πιο ευάλωτων θυμάτων και συμβάλλει στην αποτροπή της ατιμωρησίας. Από την πλευρά της, η πρόεδρος της FEMM Lina Gálvez υπογράμμισε ότι η προστασία των θυμάτων και της ιδιωτικής τους ζωής αποτελεί διαχρονική προτεραιότητα του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου.
Η νέα νομοθεσία θα πρέπει να εγκριθεί επισήμως από το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο, προκειμένου να τεθεί σε ισχύ.
