Η νέα Ναυτική Στρατηγική του ΝΑΤΟ σε έναν κόσμο αυξανόμενων απειλών

*Γραφει η Μαρωβήτα Νικολαϊδου, Πολιτικός Επιστήμων – Επικοινωνιολόγος

Αν υπάρχει ένας τομέας όπου η γεωπολιτική αστάθεια συμπυκνώνεται χωρίς φίλτρα, αυτός είναι η θάλασσα. Από τη Βόρεια Θάλασσα και τη Βαλτική, μέχρι τη Μαύρη Θάλασσα και την Ανατολική Μεσόγειο, το περιβάλλον ασφαλείας στη θάλασσα μοιάζει σήμερα πιο ασταθές από οποιαδήποτε περίοδο μετά τον Ψυχρό Πόλεμο. Μέσα σε αυτήν την πραγματικότητα, το ΝΑΤΟ παρουσιάζει επιτέλους την επικαιροποιημένη Συμμαχική Ναυτική Στρατηγική, 14 χρόνια μετά την προηγούμενη εκδοχή της.

Κι όμως, το κείμενο, όσο στιβαρό κι αν είναι, μοιάζει περισσότερο με αφετηρία παρά με τελικό προϊόν.

Νέο στρατηγικό περιβάλλον, νέοι κίνδυνοι και ορατή σκλήρυνση γλώσσας

Η Μεταψυχροπολεμική περίοδος, όπου το ΝΑΤΟ μπορούσε να αντιμετωπίζει τη θάλασσα ως έναν χώρο συνεργασίας, έχει τελειώσει οριστικά.

• Η Ρωσία ενισχύει στόλο, υποβρύχια, ναύσταθμους και υβριδικές επιχειρήσεις.
  • Η Κίνα χρησιμοποιεί πλέον την παρουσία της πέραν του Ινδο-Ειρηνικού ως μοχλό πίεσης.
  • Η τρομοκρατία παραμένει η πιο άμεση ασύμμετρη απειλή.
  • Η κλιματική κρίση και οι τεχνολογίες τεχνητής νοημοσύνης δημιουργούν νέους κινδύνους.
  • Οι απανωτές επιθέσεις σε υποθαλάσσια καλώδια και αγωγούς δείχνουν πόσο αδύναμα είναι σήμερα τα ζωτικά νεύρα της Δύσης.

Η νέα Στρατηγική μιλά για “ναυτική ισχύ” και “προβολή ισχύος” 17 φορές. Το 2011, μόλις δύο. Είναι ίσως η σαφέστερη παραδοχή ότι το ΝΑΤΟ προετοιμάζεται για έναν κόσμο στον οποίο η ισχύς και όχι η συνεργασία είναι το διακύβευμα.

Ανεπαρκείς οι Μόνιμες Ναυτικές Ομάδες (SNMGs): ένα πρόβλημα που αφορά άμεσα και την Ελλάδα

Το έγγραφο αναγνωρίζει πως οι Μόνιμες Ναυτικές Δυνάμεις SNMGs, η «αιχμή του δόρατος» της συμμαχικής παρουσίας στη θάλασσα, δεν ανταποκρίνονται πλέον στις απαιτήσεις του πεδίου.

Η Μαύρη Θάλασσα, η Ανατολική Μεσόγειος, το GIUK Gap (ο στρατηγικός θαλάσσιος διάδρομος ανάμεσα στη Γροιλανδία (Greenland), την Ισλανδία (Iceland) και το Ηνωμένο Βασίλειο (UK)), η Βαλτική, όλες οι περιοχές απαιτούν διαφορετικές δυνατότητες, διαφορετικές αποστολές, ταχύτερη αντίδραση και μονάδες που μπορούν να «πολεμήσουν σήμερα».

Για μια χώρα με θαλάσσια γεωγραφία, όπως η Ελλάδα, αυτό σημαίνει δύο πράγματα:

1. Ενίσχυση της παρουσίας μας στις SNMGs και ενεργότερο ρόλο στον σχεδιασμό τους.
2. Μεγαλύτερη συμμετοχή σε επιχειρήσεις προστασίας κρίσιμων υποδομών σε Ανατολική Μεσόγειο, Αιγαίο, Μαύρη Θάλασσα.

Η Ελλάδα βρίσκεται στο κέντρο τους.

Το τυφλό σημείο της στρατηγικής: η ναυπηγική βιομηχανία και οι εμπορικοί στόλοι

Εδώ βρίσκεται και η πιο ουσιαστική κριτική: η Στρατηγική παραλείπει δύο κρίσιμες πραγματικότητες.

1. Οι οξείες ελλείψεις στη ναυπηγική βιομηχανία των συμμάχων

Οι στόλοι μικραίνουν πιο γρήγορα απ’ όσο μπορούν να ανανεωθούν. Το παράδειγμα της Νορβηγίας, που «έσπασε» το ταμείο με παραγγελία 13 δισ. δολαρίων για φρεγάτες Type 26, δείχνει το μέγεθος της ανάγκης και το κόστος. Οι υπεύθυνοι χάραξης πολιτικής θα πρέπει να εξασφαλίσουν ότι οι φορολογούμενοι κατανοούν πλήρως τη σημασία του Πολεμικού Ναυτικού, ώστε να στηρίξουν τις αναγκαίες επενδύσεις.

2. Η ασφάλεια των κρίσιμων υποθαλάσσιων υποδομών,

Αν και γίνεται κάποια αναφορά, λαμβάνει επίσης λιγότερη προσοχή από ό,τι θα αναμενόταν, ειδικά δεδομένης της έναρξης, τον Ιανουάριο, της Επιχείρησης “Baltic Sentry” για την προστασία αγωγών και καλωδίων.

3. Η κατάσταση των εμπορικών στόλων

Η Ευρώπη χάνει έδαφος στον στρατηγικό έλεγχο της ναυτιλίας, ενώ η χρήση σημαιών ευκαιρίας αυξάνεται. Χωρίς εμπορική ναυτιλία, δεν υπάρχει ούτε θαλάσσια ισχύς ούτε επιχειρησιακή ανθεκτικότητα σε κρίση.

Μια πρόσφατη έκθεση της λονδρέζικης εταιρείας Nautilus International ανέδειξε την ανησυχητική τάση ανάμεσα στους εμπορικούς στόλους των χωρών του ΝΑΤΟ. Πολλά από τα σημαντικότερα ναυτιλιακά κράτη του ΝΑΤΟ στηρίζονται σε πολύ μεγάλο βαθμό στις λεγόμενες σημαίες ευκαιρίας. Ενδεικτικά, το 87,3% του ελληνόκτητου στόλου και το 89,9% του γερμανόκτητου φέρουν ξένη σημαία. Συνολικά, επτά από τις δώδεκα κορυφαίες ναυτιλιακές χώρες εμφανίζουν πάνω από 70% πλοία εγγεγραμμένα σε αλλοδαπά νηολόγια, με τον Παναμά, τη Λιβερία, τα Νησιά Μάρσαλ και το Χονγκ Κονγκ να κυριαρχούν ως κράτη σημαίας.

Η απόσταση που δημιουργείται μεταξύ ιδιοκτησίας και νηολόγησης επιβαρύνει την ασφάλεια στη θάλασσα, καθώς θολώνει το πλαίσιο ευθυνών σε περίπτωση ατυχημάτων, χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί ο ρωσικός «σκοτεινός στόλος», και ανοίγει τον δρόμο για αύξηση παράνομων δραστηριοτήτων στη ναυτιλία.

Για μια χώρα που ηγείται παγκοσμίως στη ναυτιλία, η Ελλάδα πρέπει να απαιτήσει η επόμενη αναθεώρηση να ενσωματώσει την εμπορική διάσταση ως βασικό πυλώνα.

Η θάλασσα ως ο «σιωπηλός» πόλεμος του 21ου αιώνα

Από καλώδια δεδομένων που μεταφέρουν το 95% της παγκόσμιας ψηφιακής κίνησης, μέχρι αγωγούς φυσικού αερίου, λιμάνια, κρίσιμους κόμβους, και choke points που μπορούν να παραλύσουν οικονομίες, η θαλάσσια ασφάλεια είναι πια συνώνυμη της εθνικής και κοινωνικής ασφάλειας.

Η Ελλάδα με κρίσιμα σημεία όπως η Αλεξανδρούπολη, ο Πειραιάς, η Κρήτη  δεν έχει την πολυτέλεια να το αγνοήσει.

Ένα σωστό βήμα, αλλά όχι αρκετό

Η νέα Ναυτική Στρατηγική είναι σημαντική. Είναι συμπαγής, σοβαρή και αναγκαία.
Όμως η ουσία παραμένει: χωρίς πολιτική βούληση και κοινωνική υποστήριξη, δεν υπάρχει καμία στρατηγική που μπορεί να εφαρμοστεί.

Το ΝΑΤΟ, οι εθνικές κυβερνήσεις πρέπει να εξηγήσουν στους πολίτες γιατί οι ναυτικές επενδύσεις είναι προϋπόθεση ασφάλειας. Η θαλάσσια ισχύς είναι το τελευταίο ανάχωμα σε έναν κόσμο που σκοτεινιάζει επικίνδυνα.