Η εγκύκλιος Ε.2072/2026 μετά την απόφαση του ΣτΕ – Πότε σταματούν οι φορολογικοί έλεγχοι και τι ισχύει για όσους έχουν ήδη πληρώσει
Σημαντικές αλλαγές στον χειρισμό παλαιών υποθέσεων φοροδιαφυγής φέρνει η νέα εγκύκλιος της Ανεξάρτητης Αρχής Δημοσίων Εσόδων (ΑΑΔΕ), μετά την απόφαση 1246/2026 του Συμβουλίου της Επικρατείας (ΣτΕ), με την οποία κρίθηκε αντισυνταγματική ειδική διάταξη που επέτρεπε την παράταση της παραγραφής φορολογικών υποθέσεων.
Η εγκύκλιος Ε.2072/2026, την οποία εξέδωσε ο διοικητής της ΑΑΔΕ, Γιώργος Πιτσιλής, αφορά υποθέσεις ποινικά κολάσιμης φοροδιαφυγής για τις χρήσεις 2012 και 2013, καθώς και τα φορολογικά έτη 2014 έως και 2017.
Η εξέλιξη επηρεάζει τόσο εκκρεμείς φορολογικούς ελέγχους όσο και υποθέσεις για τις οποίες έχουν ήδη εκδοθεί πράξεις καταλογισμού. Ωστόσο, η παραγραφή δεν σημαίνει ότι όλοι οι φόροι και τα πρόστιμα διαγράφονται αυτομάτως, ούτε ότι σταματούν υποχρεωτικά οι ποινικές διαδικασίες.
Ποιες φορολογικές υποθέσεις θεωρούνται παραγεγραμμένες
Με βάση τις διευκρινίσεις της ΑΑΔΕ, έχει παραγραφεί το δικαίωμα της φορολογικής διοίκησης να κοινοποιήσει νέες πράξεις καταλογισμού φόρων και συγκεκριμένων προστίμων, όταν αυτές στηρίζονται στην επίμαχη δεκαετή προθεσμία, για τις χρήσεις 2012 και 2013 και το φορολογικό έτος 2014.
Αντίστοιχα, για τα φορολογικά έτη 2015, 2016 και 2017 δεν μπορούν πλέον να εκδίδονται και να κοινοποιούνται νέοι καταλογισμοί με βάση τη συγκεκριμένη διάταξη, καθώς και στις περιπτώσεις αυτές το σχετικό δικαίωμα έχει υποπέσει σε παραγραφή.
Στις υποθέσεις που επηρεάζονται περιλαμβάνονται περιπτώσεις φοροδιαφυγής, αλλά και παραβάσεις που σχετίζονται με:
-
Έκδοση ή λήψη πλαστών και εικονικών τιμολογίων.
-
Νόθευση φορολογικών παραστατικών.
-
Καταχώρηση ανύπαρκτων αγορών ή δαπανών.
-
Χρήση εικονικών φορολογικών στοιχείων.
Τι ισχύει για τους ελέγχους που βρίσκονται σε εξέλιξη
Η εγκύκλιος καθορίζει συγκεκριμένη διαδικασία για τις εκκρεμείς υποθέσεις των φορολογικών ετών 2015-2017, ανάλογα με το στάδιο στο οποίο βρίσκεται κάθε έλεγχος.
Εάν ο έλεγχος δεν έχει ολοκληρωθεί, η αρμόδια υπηρεσία συντάσσει ειδικό σημείωμα περάτωσης και το εντάσσει στον φάκελο της υπόθεσης.
Εάν έχει εκδοθεί προσωρινός προσδιορισμός φόρου, ή έχει κοινοποιηθεί σημείωμα με τα ευρήματα του ελέγχου και ο φορολογούμενος έχει κληθεί να υποβάλει τις αντιρρήσεις του, η διαδικασία ολοκληρώνεται χωρίς να ακολουθήσει οριστικός καταλογισμός που στηρίζεται στην αντισυνταγματική διάταξη.
Εάν έχουν υπογραφεί οριστικές πράξεις αλλά δεν έχουν κοινοποιηθεί, αυτές παραμένουν στον υπηρεσιακό φάκελο και δεν αποστέλλονται στον φορολογούμενο.
Και στις τρεις περιπτώσεις, ο ελεγχόμενος ενημερώνεται με ηλεκτρονικό μήνυμα από την αρμόδια ελεγκτική υπηρεσία ότι η συγκεκριμένη εντολή ελέγχου έχει περατωθεί και ότι δεν είναι δυνατή η κοινοποίηση των σχετικών καταλογισμών.
Τι γίνεται με πρόστιμα και φόρους που έχουν ήδη καταλογιστεί
Ιδιαίτερη σημασία έχει η διάκριση ανάμεσα στις πράξεις που δεν έχουν ακόμη κοινοποιηθεί και σε εκείνες που έχουν ήδη φτάσει στον φορολογούμενο.
Εάν έχει ήδη κοινοποιηθεί οριστική πράξη προσδιορισμού φόρου ή επιβολής προστίμου, η νέα εγκύκλιος δεν προβλέπει την αυτόματη ακύρωσή της.
Ο φορολογούμενος θα πρέπει να ακολουθήσει τη διαδικασία αμφισβήτησης, προσφεύγοντας στη Διεύθυνση Επίλυσης Διαφορών (ΔΕΔ) ή, εφόσον έχει προηγηθεί η σχετική διοικητική διαδικασία, στο αρμόδιο διοικητικό δικαστήριο. Εκεί μπορεί να επικαλεστεί την απόφαση του ΣτΕ και την παραγραφή του δικαιώματος καταλογισμού.
Αντίστοιχα, φόροι και πρόστιμα που έχουν ήδη βεβαιωθεί ή καταβληθεί δεν διαγράφονται ούτε επιστρέφονται αυτομάτως. Για τη διαγραφή οφειλής ή την επιστροφή χρημάτων απαιτείται προηγούμενη ακύρωση ή τροποποίηση της σχετικής πράξης από τη ΔΕΔ ή τη Δικαιοσύνη.
Τι προβλέπεται για εκπρόθεσμες δηλώσεις
Η εγκύκλιος περιλαμβάνει ειδικές διευκρινίσεις και για όσους υπέβαλαν εκπρόθεσμες φορολογικές δηλώσεις αφού είχε εκδοθεί εντολή ελέγχου.
Εάν ο έλεγχος διαπιστώσει φορολογητέα ποσά μεγαλύτερα από εκείνα που δηλώθηκαν εκπρόθεσμα, η ΑΑΔΕ δεν προχωρά σε νέους διορθωτικούς καταλογισμούς για τις πρόσθετες διαφορές, εφόσον η υπόθεση εμπίπτει στο πεδίο εφαρμογής της εγκυκλίου.
Η αρμόδια υπηρεσία καταχωρίζει σχετικό σημείωμα στον φάκελο. Ωστόσο, ποσά που έχουν ήδη βεβαιωθεί ή καταβληθεί με βάση τις εκπρόθεσμες δηλώσεις δεν διαγράφονται αυτομάτως.
Δεν σταματούν απαραίτητα οι ποινικές διώξεις
Η παραγραφή του δικαιώματος φορολογικού καταλογισμού δεν συνεπάγεται αυτομάτως και παύση της ποινικής δίωξης για φοροδιαφυγή.
Η ΑΑΔΕ προβλέπει την υποβολή μηνυτήριων αναφορών στον αρμόδιο εισαγγελέα, χωρίς καθυστέρηση, όταν συντρέχουν οι νόμιμες προϋποθέσεις και έχουν εκδοθεί οι απαιτούμενες οριστικές φορολογικές πράξεις, ακόμη και αν αυτές δεν έχουν κοινοποιηθεί στον φορολογούμενο.
Ανάλογη πρόβλεψη υπάρχει και για ορισμένες υποθέσεις πλαστών ή εικονικών φορολογικών στοιχείων, εφόσον έχουν εκδοθεί πράξεις επιβολής προστίμων ή υπάρχουν οι προβλεπόμενες εκθέσεις ελέγχου.
Σε περιπτώσεις όπου οι πράξεις δεν μπορούν πλέον να κοινοποιηθούν λόγω παραγραφής, το γεγονός αυτό αναφέρεται ρητά στη μηνυτήρια αναφορά. Έτσι, μια υπόθεση μπορεί να έχει περατωθεί ως προς τον νέο φορολογικό καταλογισμό, αλλά να εξακολουθεί να απασχολεί την ποινική δικαιοσύνη.
Στο μικροσκόπιο και υποθέσεις για ξέπλυμα χρήματος
Η εγκύκλιος προβλέπει επίσης ειδικό χειρισμό για σοβαρές υποθέσεις φοροδιαφυγής που ενδέχεται να συνδέονται με νομιμοποίηση εσόδων από εγκληματικές δραστηριότητες.
Στην κατηγορία αυτή περιλαμβάνονται, μεταξύ άλλων, περιπτώσεις εικονικών τιμολογίων που αφορούν ανύπαρκτες συναλλαγές, όταν η συνολική αξία των σχετικών στοιχείων υπερβαίνει τις 75.000 ευρώ και πληρούνται οι υπόλοιπες νόμιμες προϋποθέσεις.
Εφόσον υπάρχουν οι απαιτούμενες πράξεις ή εκθέσεις ελέγχου, η ΑΑΔΕ προβλέπει την αποστολή αναφοράς στην αρμόδια Αρχή για το ξέπλυμα χρήματος.
Για ορισμένες ήδη κοινοποιημένες πράξεις απαιτούνται επιπλέον προϋποθέσεις, όπως η παρέλευση της προθεσμίας προσφυγής ή η απόρριψη της διοικητικής προσφυγής, χωρίς να έχει γίνει εξόφληση των σχετικών ποσών.
Η νέα εγκύκλιος, επομένως, βάζει τέλος στη δυνατότητα νέων φορολογικών καταλογισμών για συγκεκριμένες παλαιές υποθέσεις που στηρίζονταν στην αντισυνταγματική διάταξη, χωρίς όμως να καταργεί αυτομάτως τις ήδη κοινοποιημένες οφειλές ή τις ενδεχόμενες ποινικές ευθύνες.