Στην αποκατάσταση και στερέωση του τείχους των Φωκέων, ενός σημαντικού μνημείου της ιστορικής τοπογραφίας των Θερμοπυλών, προχωρά το Υπουργείο Πολιτισμού. Στόχος είναι η προστασία των αρχαίων καταλοίπων και η ανάδειξη του χώρου όπου εκτυλίχθηκε η τελική φάση της μάχης μεταξύ Ελλήνων και Περσών το 480 π.Χ.
Το έργο υλοποιείται από την αρμόδια Εφορεία Αρχαιοτήτων Φθιώτιδας και εντάσσεται στον ευρύτερο σχεδιασμό για την ενοποίηση και ανάδειξη των μνημείων της περιοχής, ώστε να βελτιωθεί η πρόσβαση των επισκεπτών και να γίνει πιο κατανοητή η ιστορική τοπογραφία των Θερμοπυλών.
Τι προβλέπουν οι εργασίες αποκατάστασης
Το τείχος των Φωκέων παρουσιάζει σήμερα μέτρια έως κακή κατάσταση διατήρησης, καθώς η μακροχρόνια έκθεσή του στις καιρικές συνθήκες και οι σεισμικές καταπονήσεις έχουν προκαλέσει σημαντικές φθορές.
Με βάση τις εγκεκριμένες μελέτες, οι εργασίες περιλαμβάνουν την ανάταξη και αποκατάσταση των λιθοδομών, με αξιοποίηση του αυθεντικού οικοδομικού υλικού που έχει διασωθεί. Οι λίθοι θα επανατοποθετηθούν στις αρχικές τους θέσεις ή σε νέες θέσεις, εφόσον αυτές τεκμηριώνονται επιστημονικά.
Παράλληλα, προβλέπεται η αναστήλωση διάσπαρτων λίθων και η αποκατάσταση της γεωμετρίας του μνημείου. Οι παρεμβάσεις αποσκοπούν στη διασφάλιση της στατικότητας, στην προστασία των αυθεντικών καταλοίπων και στην καλύτερη ανάγνωση της αρχικής μορφής και της κατασκευαστικής οργάνωσης της οχύρωσης.
Η σύνδεση με τη μάχη των Θερμοπυλών
Η υπουργός Πολιτισμού Λίνα Μενδώνη υπογράμμισε τη σημασία του μνημείου για την ιστορική ταυτότητα της περιοχής, επισημαίνοντας ότι το τείχος παραμένει σήμερα δύσκολα αναγνωρίσιμο και μη επισκέψιμο.
Όπως ανέφερε, η αρχαιολογική έρευνα που προηγήθηκε των εργασιών προσέφερε νέα στοιχεία για την οργάνωση, τις φάσεις χρήσης και τη λειτουργία του τείχους. Η αποκατάστασή του αποτελεί μέρος ενός συνολικού σχεδίου για την προστασία και ανάδειξη των μνημείων των Θερμοπυλών.
Σύμφωνα με τον σχεδιασμό του υπουργείου, το πεδίο της μάχης, ο λόφος του Κολωνού και το τείχος των Φωκέων θα συνδεθούν με το σύγχρονο Ηρώο του Λεωνίδα και το Κέντρο Ιστορικής Ενημέρωσης Θερμοπυλών. Προβλέπεται η δημιουργία ενός οργανωμένου δικτύου διαδρομών και μονοπατιών, με χώρους στάσης, θέασης και ενημέρωσης, ώστε οι επισκέπτες να μπορούν να περιηγούνται στον ιστορικό χώρο και να κατανοούν τη διαχρονική σημασία του.
Ένα οχυρωματικό έργο του 6ου αιώνα π.Χ.
Το τείχος των Φωκέων, το οποίο ο Ηρόδοτος αναφέρει ως «φωκικόν τείχος», βρίσκεται στο Μεσαίο Στενό των Θερμοπυλών, νοτιοδυτικά του λόφου του Κολωνού. Κατασκευάστηκε τον 6ο αιώνα π.Χ. από τους Φωκείς, με σκοπό να αναχαιτίσουν τις επιδρομές των Θεσσαλών, στο πλαίσιο των Ιερών Πολέμων.
Το 480 π.Χ., όταν οι ελληνικές πόλεις επιχείρησαν να ανακόψουν την περσική εισβολή, το παλαιό οχυρωματικό έργο επισκευάστηκε πρόχειρα και χρησιμοποιήθηκε από τους Σπαρτιάτες και τους συμμάχους τους ως βασικό σημείο άμυνας. Πίσω από το τείχος είχε εγκατασταθεί το στρατόπεδο των Σπαρτιατών, ενώ στην περιοχή του Κολωνού εκτυλίχθηκε η τελευταία φάση της μάχης.
Το τείχος έχει μήκος περίπου 100 μέτρα και ακολουθεί τεθλασμένη πορεία, προσαρμοσμένη στη μορφολογία της κορυφής του λόφου. Τα κατάλοιπα της οχύρωσης και του πύργου διατηρούνται σήμερα κυρίως σε χαμηλό ύψος.
Τα ευρήματα της αρχαιολογικής έρευνας
Η συστηματική αρχαιολογική έρευνα στις Θερμοπύλες οργανώθηκε το 1939 από τον αρχαιολόγο Σπυρίδωνα Μαρινάτο. Η ανακάλυψη στον λόφο του Κολωνού μεγάλου αριθμού σιδερένιων και χάλκινων αιχμών δοράτων και βελών του 5ου αιώνα π.Χ., πολλές από τις οποίες ανήκουν σε ανατολικούς τύπους, συνέβαλε καθοριστικά στην ταύτιση της περιοχής με το πεδίο της μάχης.
Στο πλαίσιο της πρώτης φάσης του σημερινού έργου πραγματοποιήθηκαν ανασκαφικές εργασίες και εκτεταμένος καθαρισμός της βλάστησης. Οι παρεμβάσεις αποκάλυψαν το πραγματικό περίγραμμα της οχύρωσης, ενώ βελτίωσαν την ορατότητα και την πρόσβαση στο μνημείο.
Οι αρχαιολογικές τομές κατά μήκος του τείχους και του δυτικού πύργου έδωσαν στοιχεία για τη θεμελίωση και την κατασκευαστική του οργάνωση. Παράλληλα, εντοπίστηκαν και καταγράφηκαν μεγάλες συγκεντρώσεις πεσμένων λίθων, οι οποίοι προετοιμάστηκαν για τις εργασίες αποκατάστασης.
Στον δυτικό πύργο αποκαλύφθηκαν εσωτερικές τοιχοποιίες, πίθοι και στρώματα καύσης, ευρήματα που υποδηλώνουν διαδοχικές και σύνθετες χρήσεις του χώρου. Σημαντικό κινητό εύρημα αποτελεί και χάλκινο νόμισμα της ελληνιστικής περιόδου, που χρονολογείται μεταξύ 323 και 319 π.Χ. και συμβάλλει στη μελέτη της μεταγενέστερης χρήσης της οχύρωσης.
Με την ολοκλήρωση των προβλεπόμενων εργασιών, το τείχος των Φωκέων αναμένεται να αποκτήσει σαφέστερη μορφή και να ενταχθεί σε ένα ευρύτερο, οργανωμένο σύνολο μνημείων, αναδεικνύοντας ακόμη περισσότερο την ιστορική σημασία των Θερμοπυλών.
