Ένα σημαντικό μνημείο της παραδοσιακής γεφυροποιίας στη Θράκη προστατεύεται πλέον μέσα από τις εργασίες στερέωσης και δομικής αποκατάστασης που ολοκληρώθηκαν στο ιστορικό πέτρινο γεφύρι του ποταμού Κόσυνθου, στο 4ο χιλιόμετρο της εθνικής οδού Ξάνθης – Σταυρούπολης.
Το έργο υλοποιήθηκε από την Υπηρεσία Νεωτέρων Μνημείων και Τεχνικών Έργων Ανατολικής Μακεδονίας και Θράκης του υπουργείου Πολιτισμού, με στόχο τη διατήρηση του σωζόμενου τμήματος της γέφυρας, την αντιμετώπιση των φθορών και την καλύτερη ανάδειξή της μέσα στο φυσικό τοπίο.
Ένα ιστορικό γεφύρι με δύο σωζόμενα τόξα
Το γεφύρι του Κόσυνθου συγκαταλέγεται στα σημαντικά και παλαιότερα σωζόμενα πέτρινα γεφύρια της Θράκης, αποτελώντας χαρακτηριστικό δείγμα παραδοσιακής λιθόκτιστης γεφυροποιίας.
Στο παρελθόν εξυπηρετούσε τις μετακινήσεις μέσω του παλαιού οδικού δικτύου προς τους ορεινούς οικισμούς Μακάριο (Μάκαλαρ) και Πίλημα. Η σημερινή του εικόνα, ωστόσο, φέρει τα σημάδια των καταστροφών που υπέστη στη διάρκεια των χρόνων, κυρίως εξαιτίας πλημμυρικών φαινομένων.
Από την αρχική κατασκευή διασώζονται δύο τόξα, ενώ η τελευταία σημαντική απώλεια τμήματος της γέφυρας καταγράφηκε κατά την πλημμύρα του 1996.
Όπως επισημαίνει στο ΑΠΕ-ΜΠΕ ο προϊστάμενος της αρμόδιας υπηρεσίας, Θόδωρος Πριγγόπουλος, η αποκατάσταση αφορά ένα μνημείο που συνδέεται άμεσα με την ιστορία των μεταφορών και των υποδομών στην περιοχή της Ξάνθης.
Ποιες εργασίες πραγματοποιήθηκαν
Το σωζόμενο τμήμα της γέφυρας έχει μήκος περίπου 35 μέτρων. Το μεγάλο τόξο έχει άνοιγμα 12 μέτρων και ύψος περίπου 6 μέτρων, ενώ το μικρότερο έχει άνοιγμα 8,50 μέτρων και ύψος περίπου 4,60 μέτρων. Το λιθόστρωτο κατάστρωμα έχει πλάτος 2,80 μέτρων.
Οι εργασίες βασίστηκαν σε εξειδικευμένη μελέτη, η οποία έλαβε τις απαραίτητες εγκρίσεις από το υπουργείο Πολιτισμού. Περιλάμβαναν:
-
Καθαρισμό των επιφανειών και αρμολόγηση με συμβατά κονιάματα.
-
Τοπικές αποκαταστάσεις της λιθοδομής.
-
Εφαρμογή ενεμάτων στα κύρια τόξα, στα βάθρα και στο δυτικό ακρόβαθρο.
-
Χρήση ειδικού αναρτημένου ικριώματος για την πρόσβαση στα δυσπρόσιτα σημεία.
Οι παρεμβάσεις επικεντρώθηκαν στη στερέωση της υφιστάμενης κατασκευής και στη διατήρηση του αυθεντικού ιστορικού υλικού, χωρίς να επιχειρείται η ανακατασκευή των τμημάτων που έχουν χαθεί.
Καθαρίστηκε το μονοπάτι και τοποθετήθηκε ενημερωτική πινακίδα
Η παρέμβαση δεν περιορίστηκε στο ίδιο το γεφύρι. Πραγματοποιήθηκαν επίσης ήπιες εργασίες καθαρισμού και εξυγίανσης του φυσικού μονοπατιού που οδηγεί σε πλάτωμα θέασης του μνημείου, με αφετηρία το σημείο εξόδου από την εθνική οδό Ξάνθης – Σταυρούπολης.
Η διαδρομή περνά κοντά και από μια δεύτερη λίθινη γέφυρα, γνωστή ως γεφύρι του Αβδούλ Χαμίτ, η οποία κατασκευάστηκε περίπου το 1904, κατά την οθωμανική περίοδο.
Στο σημείο θέασης τοποθετήθηκαν σήμανση και ενημερωτική πινακίδα, διευκολύνοντας τους επισκέπτες να προσεγγίσουν το μνημείο και να ενημερωθούν για την ιστορία του.
Το έργο εντάχθηκε στο Εθνικό Σχέδιο Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας «Ελλάδα 2.0» και χρηματοδοτήθηκε από την Ευρωπαϊκή Ένωση μέσω του προγράμματος NextGenerationEU.
Από τα πέτρινα γεφύρια στις πολιτιστικές διαδρομές
Η αποκατάσταση του γεφυριού στον Κόσυνθο συνδέεται με μια ευρύτερη προσπάθεια ανάδειξης της προβιομηχανικής και βιομηχανικής κληρονομιάς της Ανατολικής Μακεδονίας και Θράκης.
Όπως αναφέρει ο Θόδωρος Πριγγόπουλος, τα ιστορικά γεφύρια μπορούν να αποτελέσουν μέρος ενός δικτύου θεματικών πολιτιστικών διαδρομών, μαζί με άλλες κατασκευές και στοιχεία της τεχνικής κληρονομιάς, όπως οι σιδηρόδρομοι, τα καρνάγια, οι δρόμοι του καπνού, οι μεταλλευτικές διαδρομές και οι δρόμοι του μεταξιού.
Μια τέτοια προσέγγιση θα μπορούσε να ενισχύσει τον πολιτιστικό τουρισμό, τον οικοτουρισμό και την τοπική ανάπτυξη, συνδέοντας τα μνημεία με το φυσικό περιβάλλον και την ιστορία των τοπικών κοινωνιών.
Οι πρωτοβουλίες για τη βιομηχανική κληρονομιά της ΑΜΘ
Στο πλαίσιο της προστασίας και ανάδειξης της τεχνικής κληρονομιάς, η Υπηρεσία Νεωτέρων Μνημείων και Τεχνικών Έργων Ανατολικής Μακεδονίας και Θράκης αναπτύσσει σειρά πρωτοβουλιών.
Μεταξύ αυτών περιλαμβάνονται η δημιουργία Μουσείου Τεχνικού Πολιτισμού ΑΜΘ σε καπναποθήκη της Ξάνθης, η συγκρότηση πανελλαδικού δικτύου οργανισμών τοπικής αυτοδιοίκησης για τη βιομηχανική κληρονομιά, καθώς και η πρόταση που υποβλήθηκε το 2024 προς την Παγκόσμια Τράπεζα για την αξιοποίηση ανενεργών καπναποθηκών στο πλαίσιο στεγαστικής πολιτικής για νέους.
Παράλληλα, πραγματοποιούνται θεματικές εκθέσεις, ημερίδες και βιωματικά εργαστήρια, με στόχο τη σύνδεση της πολιτιστικής κληρονομιάς με την κοινωνία και την εκπαίδευση.
Η ολοκλήρωση των εργασιών στο γεφύρι του Κόσυνθου διασφαλίζει τη συντήρηση του σωζόμενου τμήματος και δημιουργεί καλύτερες προϋποθέσεις για την προσέγγιση και την κατανόηση της ιστορίας του. Ένα μνημείο που αποτυπώνει τις μετακινήσεις και την τεχνική γνώση παλαιότερων εποχών αποκτά έτσι νέες δυνατότητες ανάδειξης, παραμένοντας συνδεδεμένο με το τοπίο και τη συλλογική μνήμη της Ξάνθης.
Πηγή:ΑΠΕΜΠΕ