Από την επιλογή να «ριζώσουν» στην περιοχή, στον αγώνα για μια μεταγραφή: Το εκρηκτικό κόστος ζωής, τα ακριβά ενοίκια και το επαγγελματικό αδιέξοδο που αδειάζουν την Κομοτηνή, την Ξάνθη και την Αλεξανδρούπολη από τους πτυχιούχους του ΔΠΘ.
Υπήρξε μια εποχή —όχι τόσο μακρινή— που η άφιξη ενός πρωτοετούς στο Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο Θράκης δεν ισοδυναμούσε με «εξορία», αλλά με ευκαιρία. Χιλιάδες νέοι που πέρασαν τις πύλες των σχολών στην Κομοτηνή, την Ξάνθη, την Αλεξανδρούπολη και την Ορεστιάδα, αφού ολοκλήρωναν τις σπουδές τους, επέλεγαν συνειδητά να παραμείνουν. Έβλεπαν μπροστά τους μια περιοχή με ανθρώπινη ποιότητα ζωής, χαμηλό κόστος, προσβάσιμη στέγη και πραγματικές ευκαιρίες επαγγελματικής αποκατάστασης. Άνοιγαν δικηγορικά, ιατρικά και τεχνικά γραφεία, στελέχωναν επιχειρήσεις, έκαναν οικογένειες και αποτελούσαν το πιο ζωντανό κύτταρο μιας ακριτικής περιφέρειας που είχε ανάγκη από νέο επιστημονικό δυναμικό.
Σήμερα, η εικόνα αυτή έχει ανατραπεί δραματικά. Το άλλοτε φιλόξενο λιμάνι έχει μετατραπεί σε «ενδιάμεσο σταθμό αναγκαστικής παραμονής». Οι φοιτητές όχι απλώς δεν διανοούνται να παραμείνουν μετά το πτυχίο, αλλά κινητοποιούν κάθε διαθέσιμο μέσο, βάζοντας λυτούς και δεμένους από το πρώτο εξάμηνο, προκειμένου να εξασφαλίσουν μια μεταγραφή για την Αθήνα, τη Θεσσαλονίκη ή οπουδήποτε πλησιέστερα στον τόπο καταγωγής τους.
Το ρεπορτάζ του ThraceNews καταγράφει τα βαθύτερα αίτια μιας πολυεπίπεδης κρίσης που αδειάζει τα αμφιθέατρα και αποψιλώνει τη Θράκη από το μέλλον της.
Το συγκοινωνιακό «χαράτσι» και η απομόνωση
Το πρώτο τείχος που συναντά μια οικογένεια είναι η γεωγραφική και συγκοινωνιακή αποκοπή της Θράκης από την υπόλοιπη χώρα. Η ουσιαστική διάλυση και απαξίωση της τακτικής σιδηροδρομικής σύνδεσης στέρησε από τους φοιτητές το πιο οικονομικό και προσβάσιμο μέσο μετακίνησης.
Σήμερα, η μετακίνηση αποτελεί δυσβάσταχτο οικονομικό άθλο:
-
Καύσιμα και διόδια: Το κόστος για τη χρήση Ι.Χ. κατά μήκος της Εγνατίας Οδού έχει καταστεί απαγορευτικό, με τους αλλεπάλληλους σταθμούς διοδίων και την εκτίναξη των τιμών στα καύσιμα.
-
ΚΤΕΛ και αεροπλάνα: Τα υπεραστικά λεωφορεία απαιτούν σημαντικό κομμάτι του μηνιαίου προϋπολογισμού για μια απλή διαδρομή μετ’ επιστροφής, ενώ τα αεροπορικά εισιτήρια από και προς την Αλεξανδρούπολη απαιτούν προκρατήσεις μηνών για να μην αγγίξουν τιμές ταξιδιού στο εξωτερικό.
Όταν το να ταξιδέψει ένας φοιτητής στην πατρική του εστία για τις γιορτές ή την εξεταστική κοστίζει όσο ένα μηνιάτικο, η ψυχολογία του «αποκλεισμένου» εδραιώνεται από την πρώτη κιόλας εβδομάδα.
Το παράδοξο των ενοικίων: Κόστος μητρόπολης στην περιφέρεια
Το άλλοτε ακαταμάχητο επιχείρημα της «φθηνής φοιτητικής ζωής στην επαρχία» έχει καταρρεύσει ολοσχερώς. Οι γονείς που στέλνουν τα παιδιά τους στη Θράκη έρχονται αντιμέτωποι με ένα πρωτοφανές στεγαστικό ράλι:
-
Στην Κομοτηνή και την Ξάνθη, τα ανακαινισμένα δυάρια και οι γκαρσονιέρες νοικιάζονται σε τιμές που αγγίζουν τα 350 έως 500 ευρώ, εξισώνοντας το κόστος στέγασης με εκείνο πολλών περιοχών της Αθήνας ή της Θεσσαλονίκης.
-
Στην Αλεξανδρούπολη, η κατάσταση είναι ακόμη πιο ασφυκτική, καθώς η ραγδαία εξάπλωση των βραχυχρόνιων μισθώσεων (Airbnb) και η ζήτηση από στρατιωτικούς, λιμενικούς και υγειονομικούς έχουν εξαφανίσει τα διαθέσιμα ακίνητα.
-
Το ενεργειακό βάρος παραμένει ασύλληπτο: Ο βαρύς θρακικός χειμώνας απαιτεί συνεχή θέρμανση, με το πετρέλαιο, το φυσικό αέριο και το ρεύμα να διογκώνουν ανεξέλεγκτα τα κοινόχρηστα.
Όταν το συνολικό κόστος διαβίωσης στη Θράκη πλησιάζει εκείνο του κέντρου, το βασικό πλεονέκτημα της περιφέρειας παύει να υφίσταται.
Παραγωγικός μαρασμός: Όταν το πτυχίο οδηγεί μόνο στην έξοδο
Ακόμη όμως κι αν ένας φοιτητής αντέξει το οικονομικό βάρος των σπουδών, η πραγματικότητα της επόμενης ημέρας είναι αμείλικτη. Τι μπορεί να κρατήσει έναν νέο πτυχιούχο στη Θράκη;
Οι Βιομηχανικές Περιοχές (ΒΙ.ΠΕ.) της Κομοτηνής και της Ξάνθης, που κάποτε έσφυζαν από παραγωγή και προσέφεραν χιλιάδες θέσεις εργασίας, παρουσιάζουν σήμερα εικόνα εκτεταμένης ερήμωσης, με ελάχιστες επιχειρήσεις να αντέχουν. Ο απόφοιτος του Πολυτεχνείου Ξάνθης, της Νομικής Κομοτηνής, των ΤΕΦΑΑ ή της Ιατρικής Αλεξανδρούπολης γνωρίζει εκ των προτέρων ότι οι πιθανότητες να βρει μια καλοπληρωμένη δουλειά στο αντικείμενό του στην τοπική αγορά είναι μηδαμινές.
Η τοπική οικονομία έχει εγκλωβιστεί σε μια μονοδιάστατη εξάρτηση:
-
Εστίαση και καφέ γύρω από τους ίδιους τους φοιτητές.
-
Υποαπασχόληση και χαμηλοί μισθοί χωρίς προοπτική εξέλιξης.
-
Αναμονή για κάποια προκήρυξη του δημοσίου τομέα.
Χωρίς μεγάλες ιδιωτικές επενδύσεις, χωρίς κόμβους καινοτομίας και τεχνολογίας και χωρίς σοβαρή διασύνδεση των πανεπιστημιακών τμημάτων με τον παραγωγικό ιστό, η φυγή δεν είναι επιλογή· είναι μονόδρομος επιβίωσης.
Η «ψυχολογία του προσωρινού» και το εθνικό καμπανάκι
Αυτή η ασφυκτική κατάσταση έχει γεννήσει ένα επικίνδυνο κοινωνικό φαινόμενο: την ψυχολογία του προσωρινού. Πολλοί νέοι δεν εντάσσονται ποτέ στην τοπική κοινωνία. Δεν γνωρίζουν την πόλη, δεν δημιουργούν δεσμούς, δεν επενδύουν συναισθηματικά στον τόπο. Αντιμετωπίζουν τη φοίτησή τους ως μια περίοδο αναμονής, με το βλέμμα διαρκώς στραμμένο στο πότε θα ανοίξει η πλατφόρμα των μεταγραφών ή πότε θα παραλάβουν το πτυχίο για να μπουν στο πρώτο λεωφορείο της επιστροφής.
Το Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο Θράκης ιδρύθηκε πριν από μισό αιώνα με έναν ξεκάθαρο, εθνικό και αναπτυξιακό σκοπό: να αποτελέσει δημογραφικό ανάχωμα, επιστημονικό φάρο και οικονομικό κινητήρα για τη βορειοανατολική Ελλάδα. Όσο όμως η πολιτεία περιορίζεται σε ανέξοδες ρητορικές περί «στήριξης των ακριτών», αφήνοντας τις συγκοινωνίες διαλυμένες, τη στέγαση ανεξέλεγκτη και την περιφερειακή οικονομία χωρίς αναπτυξιακό σχέδιο, η Θράκη θα συνεχίζει να χάνει το πιο πολύτιμο κεφάλαιό της: τα ίδια της τα νιάτα.