Η Ελλάδα βρίσκεται αντιμέτωπη με μια μακροχρόνια δημογραφική πρόκληση, καθώς οι προβολές της έκθεσης «Ageing Report 2027» της Ευρωπαϊκής Επιτροπής δείχνουν ότι ο πληθυσμός της χώρας ενδέχεται να μειωθεί από περίπου 10,4 εκατομμύρια κατοίκους το 2025 σε μόλις 7,6 εκατομμύρια το 2080.
Η εκτίμηση αποτυπώνει μια σταδιακή αλλά σταθερή υποχώρηση του πληθυσμού, η οποία αναμένεται να συνοδευτεί από σημαντική γήρανση της κοινωνίας. Οι συνέπειες δεν περιορίζονται στον αριθμό των κατοίκων, αλλά επεκτείνονται στην αγορά εργασίας, στο ασφαλιστικό σύστημα, στις συντάξεις και στις δημόσιες δαπάνες.
Η δημογραφική πορεία της Ελλάδας έως το 2080
Σύμφωνα με το βασικό σενάριο της έκθεσης, η πληθυσμιακή μείωση θα εξελιχθεί σταδιακά τις επόμενες δεκαετίες. Ειδικότερα, οι προβλέψεις διαμορφώνουν την ακόλουθη εικόνα:
| Έτος | Εκτιμώμενος πληθυσμός |
|---|---|
| 2025 | 10,4 εκατ. |
| 2030 | 10,2 εκατ. |
| 2040 | 9,7 εκατ. |
| 2050 | 9,2 εκατ. |
| 2060 | 8,6 εκατ. |
| 2070 | 8 εκατ. |
| 2080 | 7,6 εκατ. |
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει το γεγονός ότι η μείωση προβλέπεται παρά την αναμενόμενη βελτίωση της γονιμότητας. Ο δείκτης, από περίπου 1,2 παιδιά ανά γυναίκα σήμερα, εκτιμάται ότι θα φτάσει στα 1,45. Η άνοδος, ωστόσο, δεν θεωρείται αρκετή για να αντισταθμίσει τις πληθυσμιακές απώλειες και να ανατρέψει την πτωτική τάση.
Περισσότεροι ηλικιωμένοι, λιγότεροι άνθρωποι σε παραγωγική ηλικία
Η έκθεση καταγράφει παράλληλα μια σημαντική αλλαγή στην ηλικιακή σύνθεση του πληθυσμού. Οι πολίτες άνω των 65 ετών αναμένεται να αποτελούν ολοένα μεγαλύτερο ποσοστό, ενώ ακόμη εντονότερη προβλέπεται η αύξηση στην ηλικιακή ομάδα των 80 ετών και άνω.
Για τους άνω των 80 ετών, ο μέσος ετήσιος ρυθμός αύξησης στις επόμενες δεκαετίες υπολογίζεται στο 13%, στοιχείο που αποτυπώνει την ένταση της δημογραφικής γήρανσης.
Η εξέλιξη αυτή δεν αφορά μόνο την Ελλάδα, αλλά συνολικά την Ευρωπαϊκή Ένωση. Σύμφωνα με τις προβολές, ο πληθυσμός των κρατών-μελών θα αυξηθεί οριακά από τα 452 εκατομμύρια το 2025 στα 453 εκατομμύρια το 2029 και στη συνέχεια θα αρχίσει να μειώνεται, φτάνοντας τα 414 εκατομμύρια το 2080. Πρόκειται για συνολική υποχώρηση περίπου 8% σε σχέση με το 2025.
Την ίδια περίοδο, οι πολίτες ηλικίας 65 ετών και άνω αναμένεται να αυξηθούν από το 22% στο 33% του ευρωπαϊκού πληθυσμού. Ακόμη μεγαλύτερη θα είναι η μεταβολή στους άνω των 80 ετών, το ποσοστό των οποίων προβλέπεται να ανέβει από το 6% στο 14%.
Αντίθετα, το ποσοστό των πολιτών ηλικίας 20 έως 64 ετών αναμένεται να περιοριστεί από το 58% στο 51%. Παράλληλα, η διάμεση ηλικία στην ΕΕ εκτιμάται ότι θα αυξηθεί από τα 45 στα 51 έτη έως το 2080.
Πίεση στα ασφαλιστικά συστήματα και τις συντάξεις
Μία από τις σημαντικότερες επιπτώσεις της δημογραφικής αλλαγής αφορά τη βιωσιμότητα των ασφαλιστικών και συνταξιοδοτικών συστημάτων. Η μείωση του πληθυσμού σε ηλικία εργασίας, σε συνδυασμό με την αύξηση των ηλικιωμένων, αναμένεται να επιβαρύνει τη σχέση ανάμεσα στους εργαζομένους και τους συνταξιούχους.
Ενδεικτικός είναι ο δείκτης εξάρτησης ηλικιωμένων, ο οποίος αποτυπώνει την αναλογία των ατόμων άνω των 65 ετών προς τον πληθυσμό ηλικίας 20 έως 64 ετών. Για την Ευρωπαϊκή Ένωση, ο δείκτης προβλέπεται να αυξηθεί από 38% το 2025 σε 65% το 2080.
Η μεταβολή αυτή σημαίνει ότι θα υπάρχουν λιγότερα άτομα σε παραγωγική ηλικία σε σχέση με τον αριθμό των ηλικιωμένων που χρειάζονται συνταξιοδοτική και υγειονομική υποστήριξη.
Παράλληλα, η συρρίκνωση του εργατικού δυναμικού ενδέχεται να δημιουργήσει πρόσθετες πιέσεις στην αγορά εργασίας, στην παραγωγικότητα και στη χρηματοδότηση των δημόσιων δαπανών.
Γονιμότητα και προσδόκιμο ζωής: Οι προβλέψεις για την Ευρώπη
Η αύξηση της γονιμότητας δεν αναμένεται να ανατρέψει τη δημογραφική πορεία, ακόμη και αν καταγραφεί σταδιακή βελτίωση. Σε επίπεδο Ευρωπαϊκής Ένωσης, ο μέσος δείκτης γονιμότητας εκτιμάται ότι θα αυξηθεί από 1,3 γεννήσεις ανά γυναίκα το 2024 σε 1,5 έως το 2080.
Ωστόσο, η τιμή αυτή θα εξακολουθεί να βρίσκεται αρκετά χαμηλότερα από τα 2,1 παιδιά ανά γυναίκα, επίπεδο που θεωρείται απαραίτητο για τη φυσική αναπλήρωση των γενεών υπό τις συνήθεις δημογραφικές παραδοχές.
Την ίδια ώρα, το προσδόκιμο ζωής αναμένεται να συνεχίσει την ανοδική του πορεία. Για τους άνδρες στην ΕΕ προβλέπεται να φτάσει τα 86 έτη το 2080, από περίπου 79 έτη το 2025, ενώ για τις γυναίκες εκτιμάται ότι θα ανέλθει στα 90 έτη, έναντι 84 ετών σήμερα.
Η αύξηση του προσδόκιμου ζωής αποτελεί θετική εξέλιξη, ωστόσο, σε συνδυασμό με τη χαμηλή γεννητικότητα, ενισχύει τη μετατόπιση της πληθυσμιακής πυραμίδας προς τις μεγαλύτερες ηλικίες.
Μια δημογραφική πρόκληση με οικονομικές και κοινωνικές συνέπειες
Τα στοιχεία του «Ageing Report 2027» περιγράφουν μια σύνθετη πρόκληση για την Ελλάδα και την Ευρώπη. Η σταδιακή μείωση του πληθυσμού και η ταυτόχρονη αύξηση του ποσοστού των ηλικιωμένων αναμένεται να επηρεάσουν καθοριστικά τη λειτουργία των κοινωνιών τις επόμενες δεκαετίες.
Το ασφαλιστικό και το συνταξιοδοτικό σύστημα, η αγορά εργασίας, η παραγωγικότητα, η υγειονομική περίθαλψη και η κοινωνική πρόνοια θα βρεθούν μπροστά σε αυξημένες απαιτήσεις, καθώς θα αλλάζει η αναλογία ανάμεσα στις γενιές.
Για την Ελλάδα, η πρόβλεψη των 7,6 εκατομμυρίων κατοίκων έως το 2080 αναδεικνύει το μέγεθος της δημογραφικής μεταβολής που βρίσκεται μπροστά στη χώρα.