«Η βυζαντινή ορθόδοξη παράδοση της Θράκης παραμένει ζωντανή και έτσι οφείλουμε να τη διατηρήσουμε», ήταν το μήνυμα της υπουργού Πολιτισμού Λίνας Μενδώνη, κατά την επίσκεψή της στη Ροδόπη και την απόδοση του αποκατεστημένου περίκεντρου επισκοπικού ναού της Μαξιμιανούπολης.
Η υπουργός παρέδωσε το μνημείο στην τοπική Εκκλησία και την κοινωνία ως επισκέψιμο χώρο, ενώ προβλέπεται να μπορεί να φιλοξενεί και ιερές ακολουθίες, σε συνεννόηση με την αρμόδια Εφορεία Αρχαιοτήτων. Το έργο, προϋπολογισμού 1,5 εκατ. ευρώ, υλοποιήθηκε από το Υπουργείο Πολιτισμού μέσω της Εφορείας Αρχαιοτήτων Ροδόπης, με χρηματοδότηση από το Ταμείο Ανάκαμψης.
Η Μαξιμιανούπολη αποκτά ξανά επισκέψιμο βυζαντινό μνημείο
Στον χαιρετισμό της, η Λίνα Μενδώνη χαρακτήρισε τον ναό μνημείο σπάνιας αρχιτεκτονικής και ιδιαίτερης ιστορικής σημασίας, καθώς αποτελεί ουσιαστικά τη μοναδική ορατή μαρτυρία που διαθέτουμε για τη βυζαντινή Μαξιμιανούπολη, η οποία υπήρξε σημαντικό αστικό και εκκλησιαστικό κέντρο σε στρατηγική θέση, πάνω στον άξονα της Εγνατίας Οδού.
Ιδιαίτερη συγκίνηση, όπως σημείωσε, προκαλεί η δυνατότητα επαναφοράς του μνημείου στην αρχική του χρήση, καθώς πλέον θα μπορούν να τελούνται σε αυτό ιερές ακολουθίες, έπειτα από αιώνες σιωπής. Η ακολουθία του Αγιασμού, που τελέστηκε στο εσωτερικό του ναού, αποτέλεσε μια ξεχωριστή στιγμή για την τοπική Εκκλησία και την κοινωνία.
Η υπουργός υπογράμμισε ακόμη τον πλούτο της Θράκης σε φυσικό περιβάλλον και πολιτιστικά μνημεία, τονίζοντας την ανάγκη προστασίας και ανάδειξης της ιστορικής και θρησκευτικής της παράδοσης.
Η ιστορία του επισκοπικού ναού
Η Μαξιμιανούπολη ιδρύθηκε από τον αυτοκράτορα Μαξιμιανό στα τέλη του 3ου με αρχές του 4ου αιώνα μ.Χ., περίπου επτά χιλιόμετρα δυτικά της Κομοτηνής. Κατά τη βυζαντινή περίοδο εξελίχθηκε σε σημαντικό διοικητικό και εκκλησιαστικό κέντρο της περιοχής.
Ο περίκεντρος ναός, που πιθανότατα αποτελούσε τον επισκοπικό ναό της πόλης, χρονολογείται μεταξύ του 11ου και του 13ου αιώνα και ανήκει στον ιδιαίτερο αρχιτεκτονικό τύπο των περίκεντρων ναών με εξαγωνική κάτοψη. Είναι, μάλιστα, το μοναδικό μέχρι σήμερα ανεσκαμμένο μνημείο στο εσωτερικό της οχύρωσης της αρχαίας πόλης.
Οι εργασίες αποκατάστασης περιέλαβαν στερεώσεις, συντηρήσεις και αναστηλωτικές παρεμβάσεις, καθώς και τη συντήρηση των κονιαμάτων και των λίθινων στοιχείων. Παράλληλα, διαμορφώθηκαν οι απαραίτητες υποδομές για τη βελτίωση της προσβασιμότητας και της επισκεψιμότητας του αρχαιολογικού χώρου.
Την ακολουθία του Αγιασμού τέλεσε ο Μητροπολίτης Μαρωνείας και Κομοτηνής κ. Παντελεήμων, παρουσία του Περιφερειάρχη Ανατολικής Μακεδονίας και Θράκης Χριστόδουλου Τοψίδη και του δημάρχου Ιάσμου Ιμάμ Τζανέρ.
Ιμαρέτ Κομοτηνής: Στόχος η δημιουργία εκθεσιακού χώρου
Στο πλαίσιο της επίσκεψής της στη Ροδόπη, η υπουργός Πολιτισμού πραγματοποίησε αυτοψία και στο Ιμαρέτ της Κομοτηνής, ένα από τα παλαιότερα σωζόμενα οθωμανικά μνημεία της Ευρώπης, το οποίο χρονολογείται μεταξύ 1364 και 1382.
Το μνημείο έχει αποκατασταθεί από την Εφορεία Αρχαιοτήτων Ροδόπης με χρηματοδότηση από το Περιφερειακό Πρόγραμμα «Ανατολική Μακεδονία – Θράκη» του ΕΣΠΑ 2014-2020. Κατά την αυτοψία εξετάστηκαν τα επόμενα βήματα για την αξιοποίησή του ως εκθεσιακού χώρου.
Όπως ανέφερε η Λίνα Μενδώνη, στόχος είναι έως το τέλος του 2026 να έχουν εγκριθεί η μουσειολογική και η μουσειογραφική μελέτη για τις δύο αίθουσες του Ιμαρέτ, καθώς και για τον χώρο του Παγοποιείου.
Στις δύο αίθουσες προβλέπεται να φιλοξενηθεί η εκκλησιαστική συλλογή, ενώ στο Παγοποιείο σχεδιάζεται έκθεση αφιερωμένη στην ιστορία και την πολυπολιτισμικότητα της Κομοτηνής.
Στο σχέδιο αξιοποίησης και ο παλιός κινηματογράφος «Αστέρια»
Παράλληλα, το Υπουργείο Πολιτισμού βρίσκεται σε συνεννόηση με την ΕΤΑΔ για την οριστικοποίηση της παραχώρησης του παλιού κινηματογράφου «Αστέρια», ο οποίος βρίσκεται δίπλα στο Ιμαρέτ.
Στόχος είναι να ξεκινήσουν οι μελέτες για την αποκατάσταση του κτιρίου, παράλληλα με την εκπόνηση των μουσειολογικών και μουσειογραφικών μελετών. Το σχέδιο προβλέπει την επαναλειτουργία του χώρου και την ένταξή του στην ευρύτερη ιστορική διαδρομή της πόλης, ως επισκέψιμου και λειτουργικού χώρου ανοιχτού στο κοινό.
Σύσκεψη με τον Περιφερειάρχη για τα έργα Πολιτισμού
Η επίσκεψη της υπουργού στη Ροδόπη ολοκληρώθηκε με σύσκεψη στην έδρα της Περιφέρειας Ανατολικής Μακεδονίας και Θράκης, υπό την προεδρία της ίδιας και του Περιφερειάρχη Χριστόδουλου Τοψίδη.
Στο επίκεντρο βρέθηκαν τα έργα πολιτισμού που υλοποιούνται στην Περιφέρεια, η πορεία τους, καθώς και η προετοιμασία για την επόμενη προγραμματική περίοδο 2028-2034.
Στη σύσκεψη συμμετείχαν η Γενική Γραμματέας Πολιτισμού Ολυμπία Βικάτου, ο διευθυντής της Επιτελικής Δομής του ΕΣΠΑ του Υπουργείου Πολιτισμού Γιάννης Μυλωνάς, ο προϊστάμενος της Ειδικής Υπηρεσίας Διαχείρισης του Προγράμματος «Ανατολική Μακεδονία – Θράκη» Παναγιώτης Κουδουμάκης, η προϊσταμένη της Εφορείας Αρχαιοτήτων Ροδόπης Δόμνα Τερζοπούλου, καθώς και υπηρεσιακά στελέχη του Υπουργείου και της Περιφέρειας.
